Japonya'da iflaslar 13 yılın

Japonya’da 2026 mali yılının ilk yarısında (Nisan–Eylül) 10 milyon yen üzeri borcu olan 5373 şirket iflas etti. Tokyo Shoko Research’in verilerine göre bu, 2013’ten bu yana aynı dönemin en yüksek sayısı. Teikoku Databank ise Ocak–Ağustos arasında 100 yıldan uzun geçmişe sahip 112 Japon şirketinin kapandığını kaydetti. Bu hızla yıl sonuna kadar sayının 160’ı aşması ve 2024’teki 146 rekorunu kırması bekleniyor.

İki veri bir araya gelince Çin internetinde “Japonya’da iflas dalgası patladı” söylemi hızla yayıldı. Ancak asıl dikkat çekici olan “13 yılın zirvesi” etiketi değil, bu tablonun arka planı.

İflas sayısı düşük bir dipten yükseliyor

Japonya’da iflas sayısı 2002 mali yılında 18.587’ye ulaşmıştı. 2008 finans krizinde de 16.146 şirket battı. Sonrasında uzun süre gerileyen sayı, 2021 mali yılında 5980’e inerek on yılların en düşük seviyesine geriledi. 2025 mali yılında 10.505’e çıktı, yine de 2002’nin yarısından az.

Yani mevcut seviye çok düşük bir çukurdan yukarı tırmanıyor ve tarihsel zirveye hâlâ epey mesafe var.

Kapanan yüz yıllık firmaların ölçeği küçük

Yüzden fazla köklü firmanın kapanması çarpıcı görünüyor, ama önce paydaya bakmak gerekiyor. Teikoku Databank’a göre 2025 sonu itibarıyla Japonya’da 100 yıldan uzun geçmişe sahip yaklaşık 46.708 şirket var. Yılın ilk sekiz ayında kapanan 112 firma bunun yaklaşık binde 2,4’üne denk geliyor.

Sektörlere göre imalat 34 firmayla başı çekiyor; onu 24 toptan satış, 22 perakende ve 16 inşaat firması izliyor. Kapanan şirketlerin yarısının borcu 100 milyon yenin altında. Borcu 1 milyar yenin üzerinde olan sadece 4 firma var; bunlardan üçü mali tablo sahtekârlığı veya borç gizleme gibi sorunların ortaya çıkmasıyla battı. Yani çekilenler büyük şirketler değil, küçük eski dükkânlar ve atölyeler.

Pandemi kredilerinin geri ödeme dönemi

İflas sayısının düşük seviyeden yükselmesi doğrudan pandemi dönemindeki finansman politikalarıyla ilgili. Japon hükümeti o dönemde fiilen sıfır faiz ve sıfır teminatlı “sıfır sıfır kredisi” programını devreye aldı. Çok sayıda küçük ve orta ölçekli şirket, işlerin durduğu dönemi bu kredilerle atlattı.

Acil durum desteği işe yaradı, ancak yan etkisi de oldu: zaten ayakta durmakta zorlanan birçok şirket birkaç yıl daha yaşadı. Kredilerin geri ödeme dönemi başlayınca bu şirketler topluca battı. Daha önce adı geçen karton kutu fabrikası tipik bir örnek: Cirosu 2,6 milyar yenden 700–800 milyon yene düştü. Düşük faizli krediler ve sübvansiyonlarla ayakta kaldı, hatta ekipman yenilemek için borç aldı. İşler hiç düzelmedi; bu yılın Ocak ayında nakit akışı ikinci kez koptu ve dört ayı aşkın süre sonra iflas etti.

İflas, ustalığın kaybolduğu anlamına gelmiyor

Bu hikâyenin bir de diğer yüzü var. Söz konusu karton kutu fabrikası iflas ettikten sonra başka bir şirket iflas idaresiyle anlaşarak üretim ekipmanlarını, çalışanlarını ve teknolojisini bir bütün olarak devraldı. Dükkân kapandı, ustalık kaldı.

Bu bize şunu gösteriyor: İflas istatistikleri tüzel kişiliğin piyasadan çekilmesini kaydediyor, ama üretim kapasitesinin ve istihdamın tamamen yok olduğu anlamına gelmiyor. Japon küçük ve orta ölçekli şirketleri uzun süredir halef bulamama, ekipman yaşlanması ve talep daralmasıyla boğuşuyor. Piyasadan çekilme, yapısal uyumun bir parçası. Kritik nokta, ekipman, teknoloji ve personelin yeni bir işletmeye sorunsuz aktarılıp aktarılamaması.

Bu yükseliş nasıl okunmalı

“13 yılın zirvesi“ni doğrudan ekonomik çöküşle eşitlemek, istatistiksel tabanı ve yapısal farkları göz ardı ediyor. Ancak bunu tamamen normal bir yenilenme olarak görmek de pandemi kredilerinin yan etkilerini ve küçük işletmelerin üzerindeki baskıyı gizler.

Daha temkinli değerlendirme şu: Japonya, ağırlıklı olarak küçük ölçekli ve köklü firmaların çekildiği bir dalga yaşıyor. Sayı tarihsel dip seviyeden yükseliyor; baskı gerçek, ama yüzyılın başındaki seviyelere hâlâ çok uzak. Bundan sonra izlenmesi gereken iki şey var: Geri ödeme zirvesi geçtikten sonra iflas sayısı istikrar kazanacak mı ve devralınan ekipmanlarla çalışanlar gerçekten üretim hattında kalacak mı?