ญี่ปุ่นฟื้นตัวจริงไหม?

เศรษฐกิจญี่ปุ่นฟื้นตัวจริงหรือไม่? คำถามนี้มักถูกทำให้ง่ายเกินไปในอินเทอร์เน็ตภาษาจีน เป็นสองคำตอบ คือ “สามทศวรรษที่สูญหายยังไม่จบ” กับ “ตลาดหุ้นทำสถิติใหม่ นักท่องเที่ยวล้น ญี่ปุ่นกลับมาแล้ว” ผู้เขียน Zhihu ชื่อตงเซียวอีเจีย ในบทความ《การวิเคราะห์ภาวะเศรษฐกิจญี่ปุ่น》ใช้ข้อมูลภาวะเศรษฐกิจอย่างเป็นทางการของญี่ปุ่นและแนวคิดจากหนังสือ《มองญี่ปุ่นเป็นบทเรียน》เสนอการแยกแยะที่ละเอียดกว่า คือ ข้อมูลทางการสนับสนุนว่า “ภาวะเศรษฐกิจกำลังฟื้นตัวช้าๆ และโดยรวมดีขึ้นบ้าง” แต่ยังไม่เพียงพอจะยืนยันว่าญี่ปุ่นเข้าสู่รอบ繁荣ที่แข็งแกร่ง ครอบคลุม และยั่งยืนหลายปีแล้ว

เหตุผลที่น่าจับตาคือ การตัดสินเช่นนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับemployment การขึ้นค่าจ้าง และความคาดหวังการใช้จ่ายของผู้อยู่อาศัยในญี่ปุ่น รวมถึงภาพลักษณ์ตลาดญี่ปุ่นในสายตานักท่องเที่ยวและนักลงทุน ผู้เขียนเน้นว่า ทางการตัดสิน基调ของดัชนีพร้อมกันล่าสุดว่า “ดีขึ้น” และรายงานเศรษฐกิจประจำเดือนตุลาคมก็คงถ้อยคำ “ภาวะเศรษฐกิจฟื้นตัวช้าๆ” แต่ดัชนีพร้อมกันของเดือนล่าสุดปรับลดลง และการส่งออกก็ไม่ถือว่าแข็งแกร่ง กล่าวอีกนัยหนึ่ง ทิศทางเป็นบวก แต่แรงส่งจำกัด

“ stagnation ระยะยาว“ ไม่เท่ากับ “ลดลงทุกปี”

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดในการพูดถึงเศรษฐกิจญี่ปุ่น คือการนำ stagnation ระยะยาวกับภาวะถดถอยทางเศรษฐกิจมาปนกัน เรื่องแรกพูดถึงปัญหาเชิงโครงสร้าง เช่น ศักยภาพการเติบโต ประชากร ผลิตภาพ ค่าจ้าง การลงทุน และงบดุล ส่วนเรื่องหลังเป็นเพียงช่วงที่กิจกรรมทางเศรษฐกิจลดจากจุดสูงสุดลงสู่จุดต่ำสุด การเติบโตระยะยาวของญี่ปุ่นอ่อนแอไม่ได้หมายความว่าทุกเดือนกำลังลดลง

บันทึกวันอ้างอิงภาวะเศรษฐกิจของคณะรัฐมนตรีแสดงว่า หลังฟองสบู่แตก ญี่ปุ่นยังผ่านการขยายตัวและถดถอยหลายรอบ เช่น ภาวะถดถอยกุมภาพันธ์ 1991 ถึงตุลาคม 1993 ยาว 32 เดือน, กุมภาพันธ์ 2008 ถึงมีนาคม 2009 ยาว 13 เดือน, ตุลาคม 2018 ถึงพฤษภาคม 2020 ยาว 19 เดือน ดังนั้น “ญี่ปุ่น stagnation ระยะยาว” กับ “ภาวะเศรษฐกิจญี่ปุ่นกำลังฟื้นตัว” จึงเป็นจริงพร้อมกันได้ ในทางกลับกัน ภาวะเศรษฐกิจดีขึ้นก็ไม่ได้หมายความว่าปัญหาระยะยาวอย่างประชากร ค่าจ้างที่แท้จริง และผลิตภาพได้รับการแก้ไขแล้ว

ดูภาวะเศรษฐกิจ เริ่มจากดัชนีภาวะเศรษฐกิจ

จุดเข้าทางการที่ตรงที่สุดในการ判斷ว่าญี่ปุ่นอยู่ในช่วงขาขึ้นหรือไม่ คือ “ดัชนีภาวะเศรษฐกิจ” ที่เผยแพร่โดยสถาบันวิจัยเศรษฐกิจและสังคมแห่งคณะรัฐมนตรีญี่ปุ่น ซึ่งรวมตัวชี้วัดที่อ่อนไหวต่อภาวะเศรษฐกิจ เช่น การผลิต การจ้างงาน การขาย เพื่อ判斷ทิศทางของเศรษฐกิจ โดย CI (ดัชนีรวม) ดูทิศทางและขนาดของการเปลี่ยนแปลงเป็นหลัก ไม่ใช่ระดับสูงต่ำสัมบูรณ์ของเดือนเดียว

ผู้เขียนเตือนว่า การเข้าใจเรื่องนี้ต้องไม่จ้อง只看ดัชนีเดียว แต่ต้องแยกสามระดับ คือ วัฏจักรเศรษฐกิจอยู่ในช่วงใด ศักยภาพการเติบโตระยะยาวเป็นอย่างไร และความรู้สึกจริงของแต่ละคนเป็นอย่างไร ทั้งสามมักไม่สอดคล้องกัน เมื่อข้อมูลมหภาคดีขึ้น ค่าจ้างที่แท้จริงและความรู้สึกด้านการใช้จ่ายอาจยังตามหลังอยู่

ฟื้นตัวช้า แต่ยังไม่เรียกว่า繁荣แข็งแกร่ง

เมื่อนำการตัดสินของทางการมารวมกัน ข้อสรุปค่อนข้างชัดเจน คือ ภาวะเศรษฐกิจญี่ปุ่นกำลังฟื้นตัวช้าๆ และโดยรวมดีขึ้นบ้าง แต่ยังห่างจากความ繁荣ที่แข็งแกร่ง ครอบคลุม และยั่งยืนหลายปี ดัชนีพร้อมกันล่าสุดที่ลดลงและการส่งออกที่ไม่แข็งแกร่งเป็นสัญญาณว่าไม่ควรมองโลกในแง่ดีเกินไป สำหรับผู้อยู่อาศัยในญี่ปุ่น นี่หมายความว่าควรให้ความสนใจค่าจ้างที่แท้จริง ภาวะเศรษฐกิจของอุตสาหกรรม และความแตกต่างระหว่างภูมิภาค มากกว่าจะใช้ประโยคเดียวว่า “ญี่ปุ่นดีขึ้นแล้ว” หรือ “ญี่ปุ่นไม่ไหวแล้ว”