Nhật Bản: Kinh tế phục hồi

Kinh tế Nhật Bản đang phục hồi chậm và tổng thể có cải thiện, nhưng chưa đủ để khẳng định nước này đã bước vào một chu kỳ hưng thịnh mạnh mẽ, toàn diện và bền vững nhiều năm. Đây là kết luận từ phân tích dựa trên dữ liệu chính thức của Nhật Bản và cách tiếp cận trong cuốn sách Lấy Nhật Bản làm gương, do tác giả Đông Hiểu Nhất Gia công bố trên Zhihu.

Thông tin này đáng chú ý vì nó liên quan trực tiếp đến việc làm, tăng lương và kỳ vọng chi tiêu của người sống tại Nhật Bản, đồng thời ảnh hưởng đến góc nhìn của du khách và nhà đầu tư về thị trường Nhật. Theo tác giả, đánh giá chính thức về chỉ số đồng thuận kinh tế mới nhất là “cải thiện”, và báo cáo kinh tế hàng tháng tháng 10 vẫn giữ mô tả “phục hồi chậm”. Tuy nhiên, chỉ số đồng thuận tháng gần nhất đã giảm và xuất khẩu cũng không thực sự mạnh. Nói cách khác, hướng đi là lên nhưng động lực còn hạn chế.

“Trì trệ dài hạn” không đồng nghĩa với “giảm mỗi năm”

Hiểu lầm phổ biến nhất khi bàn về kinh tế Nhật Bản là đánh đồng trì trệ dài hạn với suy thoái chu kỳ. Trì trệ dài hạn liên quan đến các vấn đề cơ cấu như tiềm năng tăng trưởng, dân số, năng suất, tiền lương, đầu tư và bảng cân đối kế toán. Suy thoái chu kỳ chỉ là giai đoạn hoạt động kinh tế giảm từ đỉnh xuống đáy. Tăng trưởng dài hạn yếu không có nghĩa là mọi tháng đều suy giảm.

Dữ liệu ngày mốc chu kỳ của Văn phòng Nội các Nhật Bản cho thấy sau khi bong bóng vỡ, Nhật Bản vẫn trải qua nhiều chu kỳ mở rộng và suy thoái. Suy thoái từ tháng 2/1991 đến tháng 10/1993 kéo dài 32 tháng; từ tháng 2/2008 đến tháng 3/2009 kéo dài 13 tháng; từ tháng 10/2018 đến tháng 5/2020 kéo dài 19 tháng. Vì vậy, “Nhật Bản trì trệ dài hạn” và “kinh tế Nhật Bản đang phục hồi” có thể cùng tồn tại. Ngược lại, phục hồi chu kỳ không có nghĩa là các vấn đề dài hạn như dân số, lương thực tế và năng suất đã được giải quyết.

Chỉ số kinh tế: công cụ chính thức để đánh giá chu kỳ

Để xác định Nhật Bản có đang trong giai đoạn đi lên hay không, một kênh chính thức trực tiếp là “Chỉ số xu hướng kinh tế” do Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội tổng hợp thuộc Văn phòng Nội các công bố. Chỉ số này tổng hợp các chỉ báo nhạy cảm với chu kỳ như sản xuất, việc làm và doanh số để đánh giá hướng vận động của nền kinh tế. Trong đó, CI (chỉ số tổng hợp) chủ yếu phản ánh hướng và mức độ thay đổi, không phải mức tuyệt đối của một tháng.

Tác giả lưu ý không nên chỉ nhìn một chỉ số duy nhất mà cần phân biệt ba tầng: chu kỳ kinh tế đang ở giai đoạn nào, tiềm năng tăng trưởng dài hạn ra sao và cảm nhận thực tế của người dân. Ba yếu tố này thường không đồng bộ. Khi dữ liệu vĩ mô cải thiện, lương thực tế và cảm nhận chi tiêu có thể vẫn chậm theo sau.

Phục hồi chậm, chưa thể gọi là hưng thịnh mạnh mẽ

Khi đặt các đánh giá chính thức cạnh nhau, bức tranh tương đối rõ ràng: kinh tế Nhật Bản đang phục hồi chậm và tổng thể có cải thiện, nhưng còn xa mới đạt được một chu kỳ hưng thịnh mạnh mẽ, toàn diện và bền vững nhiều năm. Việc chỉ số đồng thuận mới nhất giảm và xuất khẩu không mạnh là những tín hiệu cho thấy không nên lạc quan quá mức. Với người sống tại Nhật, điều này có nghĩa là nên quan tâm hơn đến lương thực tế, chu kỳ của từng ngành và khác biệt vùng miền, thay vì chỉ dùng một câu “Nhật Bản đã tốt lên” hay “Nhật Bản không ổn”.