जापानको अर्थतन्त्र

जापानको अर्थतन्त्र साँच्चै सुधारोन्मुख छ? यो प्रश्नलाई चिनियाँ इन्टरनेटमा प्रायः दुई उत्तरमा सीमित गरिन्छ: एउटा “गुमेका तीन दशक अझै सकिएका छैनन्”, अर्को “सेयर बजारले नयाँ उचाइ छोयो, पर्यटन भरियो, जापान फर्कियो”। झिहु लेखक डोङ सिआओ यी जियाले “जापान व्यावसायिक चक्र विश्लेषण” लेखमा जापानी सरकारी व्यावसायिक चक्र तथ्याङ्क र “जापानलाई ऐनाको रूपमा” पुस्तकको दृष्टिकोण प्रयोग गर्दै थप सूक्ष्म विश्लेषण प्रस्तुत गरेका छन्: सरकारी तथ्याङ्कले “व्यावसायिक चक्र बिस्तारै सुधारोन्मुख छ, समग्रमा केही सुधार भएको छ” भन्ने समर्थन गर्छ, तर जापान बलियो, व्यापक र दीर्घकालीन समृद्धिको चक्रमा प्रवेश गरिसकेको प्रमाणित गर्न पर्याप्त छैन।

यो विषय महत्त्वपूर्ण हुनुको कारण यस्तो निष्कर्षले जापानमा बस्नेहरूको रोजगारी, तलब वृद्धि र उपभोग अपेक्षासँग सिधै सम्बन्ध राख्छ, साथै पर्यटक र लगानीकर्ताको जापान बजारप्रतिको दृष्टिकोणलाई पनि प्रभावित गर्छ। लेखकले जोड दिएका छन् कि पछिल्लो व्यावसायिक संयोग सूचकांकको सरकारी आधारभूत मूल्याङ्कन “सुधार” रहेको छ, अक्टोबरको “मासिक आर्थिक प्रतिवेदन” ले पनि “व्यावसायिक चक्र बिस्तारै सुधारोन्मुख” भन्ने अभिव्यक्ति कायम राखेको छ; तर पछिल्लो महिनाको संयोग सूचकांक घटेको छ र निर्यात पनि त्यति बलियो छैन। अर्थात् दिशा माथितिर छ, तर गति सीमित छ।

दीर्घकालीन मन्दी भनेको वर्षैपिच्छे गिरावट होइन

जापानको अर्थतन्त्रबारे चर्चा गर्दा सबैभन्दा सामान्य भ्रम दीर्घकालीन ठहराव र व्यावसायिक मन्दीलाई एउटै ठान्नु हो। पहिलोले वृद्धि सम्भाव्यता, जनसंख्या, उत्पादकत्व, तलब, लगानी र ब्यालेन्स सिट जस्ता संरचनात्मक समस्याबारे कुरा गर्छ; दोस्रो भनेको आर्थिक गतिविधि एउटा उचाइबाट तल्लो बिन्दुसम्म झर्ने चरण मात्र हो। जापानको दीर्घकालीन वृद्धि कमजोर हुनुको अर्थ हरेक महिना गिरावट हुनु होइन।

क्याबिनेट कार्यालयको व्यावसायिक चक्र आधार मिति अभिलेखले देखाउँछ कि बबल फुटेपछि पनि जापानले धेरै विस्तार र मन्दी चक्र पार गरेको छ: सन् १९९१ फेब्रुअरीदेखि १९९३ अक्टोबरसम्मको मन्दी ३२ महिना चल्यो, सन् २००८ फेब्रुअरीदेखि २००९ मार्चसम्म १३ महिना, सन् २०१८ अक्टोबरदेखि २०२० मेसम्म १९ महिना। त्यसैले “जापानको दीर्घकालीन मन्दी” र “जापानको वर्तमान व्यावसायिक सुधार” सँगसँगै सत्य हुन सक्छन्; उल्टो, व्यावसायिक सुधारले जनसंख्या, वास्तविक तलब, उत्पादकत्व जस्ता दीर्घकालीन समस्या समाधान भइसकेको देखाउँदैन।

व्यावसायिक चक्र हेर्न पहिले व्यावसायिक चक्र सूचकांक

जापान उर्ध्वगामी चरणमा छ कि छैन भन्ने निर्धारण गर्न सिधा सरकारी माध्यम क्याबिनेट कार्यालयको आर्थिक तथा सामाजिक अनुसन्धान संस्थानले प्रकाशित गर्ने “व्यावसायिक चक्र सूचकांक” हो। यसले उत्पादन, रोजगारी, बिक्री जस्ता व्यावसायिक चक्रप्रति संवेदनशील सूचकहरूलाई एकीकृत गरी आर्थिक गतिविधिको दिशा निर्धारण गर्छ। यसमध्ये CI (संयोग सूचकांक) ले मुख्यतः परिवर्तनको दिशा र परिमाण हेर्छ, एकल महिनाको निरपेक्ष उचाइ होइन।

लेखकले सम्झाएका छन् कि यो प्रश्न बुझ्न एउटै सूचकमा मात्र ध्यान दिनु हुँदैन, तीन तह छुट्याउनुपर्छ: व्यावसायिक चक्र कुन चरणमा छ, दीर्घकालीन वृद्धि सम्भाव्यता कस्तो छ, र व्यक्तिगत वास्तविक अनुभूति कस्तो छ। यी तीन प्रायः समकालीन हुँदैनन् — समष्टि तथ्याङ्क सुधारिँदा वास्तविक तलब र उपभोग अनुभूति पछि परिरहेको हुन सक्छ।

बिस्तारै सुधार, तर बलियो समृद्धि भन्न सकिँदैन

सरकारी मूल्याङ्कनहरूलाई एकसाथ हेर्दा निष्कर्ष तुलनात्मक रूपमा स्पष्ट छ: जापानको व्यावसायिक चक्र बिस्तारै सुधारोन्मुख छ, समग्रमा केही सुधार भएको छ, तर बलियो, व्यापक र दीर्घकालीन समृद्धिबाट अझै टाढा छ। पछिल्लो संयोग सूचकांक घट्नु र निर्यात बलियो नहुनु दुवै अत्यधिक आशावादी हुन नहुने संकेत हुन्। जापानमा बस्नेहरूका लागि यसको अर्थ “जापान सुध्रियो” वा “जापान सकिएन” भन्ने एउटै वाक्यांशभन्दा वास्तविक तलब, उद्योगगत व्यावसायिक चक्र र क्षेत्रीय भिन्नतामा ध्यान दिनु बढी उपयुक्त हुन्छ।