Trận động đất Kanto 100 năm

Ngày 1/9/1923, một trận động đất mạnh 7,9 độ richter xảy ra tại vùng Kanto, Nhật Bản, khiến hơn 10 vạn người thiệt mạng. Chính phủ Bắc Dương Trung Quốc nhanh chóng cấp 20 vạn đồng cứu trợ và điều tàu hải quân chở vật tư. Cựu Thủ tướng Đoàn Kỳ Thụy tại Thiên Tân phát động “Hội đồng chí cứu trợ”, tự mình quyên góp 10 vạn đồng. Theo thống kê chưa đầy đủ, chính thức và dân gian Trung Quốc đã quyên góp tổng cộng hàng trăm vạn đồng đại dương tiền và vật tư.

Câu chuyện viện trợ trăm năm trước đang được nhắc lại trên mạng Trung Quốc. Tác giả “Trà Hồ xem thế giới” trên Zhihu nhìn lại giai đoạn lịch sử này và cho rằng lòng tốt của người Trung Quốc không được đền đáp, trận động đất Kanto lại trở thành bước ngoặt “hóa quỷ” của Nhật Bản.

Dấu tích trăm năm ở công viên Yokohama

Tại công viên Yokohama, vẫn còn lưu giữ hai di vật từ Trung Quốc: một đôi sư tử đá và một chiếc “chuông U Minh”. Đôi sư tử đá đặt trước “Úy Linh Đường”, trên bệ khắc dòng chữ “Vương Âm Thái kính tặng”, sau trăm năm mưa gió vẫn còn đọc được. Chuông U Minh do họa sĩ nổi tiếng Vương Nhất Đình chủ trì đúc và gửi sang Nhật Bản, cầu nguyện hòa bình và siêu độ nạn nhân động đất.

Ngày 1/9/2023, nhân 100 năm trận động đất Kanto, hậu duệ gia tộc Vương Nhất Đình từ khắp nơi trên thế giới tụ họp tại công viên Yokohama, cùng bạn bè Trung-Nhật gióng “chuông hòa bình hữu nghị”. Sự kiện này trở thành giai thoại về tình hữu nghị nhân dân hai nước.

Từ thiên tai đến thảm sát

Tuy nhiên, Nhật Bản sau động đất không đi theo con đường hòa bình. Khi trật tự Tokyo hỗn loạn, tin đồn “người Triều Tiên phóng hỏa, đầu độc, bạo loạn” lan khắp xã hội. Dưới sự kích động của quân cảnh cực hữu và “tự cảnh đoàn”, hàng nghìn người Triều Tiên vô tội (và một số lao động Trung Quốc) bị truy lùng và thảm sát. Một góc công viên vẫn còn bia đá khiêm tốn — bia tưởng niệm nạn nhân người Triều Tiên trong trận động đất Kanto, lặng lẽ ghi lại lịch sử đẫm máu này.

Thiên tai cuối cùng biến thành cuộc tàn sát nhằm vào dân tộc thiểu số yếu thế, cũng là hình ảnh thu nhỏ của sự sụp đổ “nền dân chủ Đại Chính” Nhật Bản. Trước động đất, Nhật Bản tuy thắng chiến tranh Nga-Nhật nhưng gánh nặng tài chính, mâu thuẫn xã hội gay gắt. Sau động đất, lực lượng quân phiệt trỗi dậy nhanh chóng, cuối cùng đẩy Nhật Bản vào con đường chiến tranh xâm lược.

Ký ức bị bóp méo và suy ngẫm

Năm 1945, quân đội Mỹ ném bom lửa quy mô lớn xuống Tokyo, tức “cuộc không kích LeMay”, khiến hàng vạn dân thường thiệt mạng. Người Nhật ghi nhớ sâu sắc nỗi đau không kích, nhưng nếu chỉ nhớ khổ đau của mình mà cố tình làm mờ cách chiến tranh xảy ra, ký ức lịch sử đó là méo mó và khiếm khuyết.

Trận động đất Kanto, bia tưởng niệm nạn nhân Triều Tiên, cuộc không kích Tokyo — ba sự kiện đặt cạnh nhau tạo thành vòng tròn lịch sử đầy mỉa mai của Nhật Bản cận đại. Sự hào phóng của người Trung Quốc trước thiên tai tương phản rõ rệt với hành vi tàn bạo của Nhật Bản với nước láng giềng sau đó. Lòng tốt đáng quý, nhưng bài học lịch sử càng đáng ghi nhớ: suy ngẫm về thiên tai không nên dừng lại ở…