ญี่ปุ่นกับความจริงสงครามโลก

กรณีพิพาทบนโซเชียลมีเดียระหว่างผู้ใช้อินเทอร์เน็ตญี่ปุ่นและอินโดนีเซียกลายเป็นที่จับตามองในหลายประเทศ จุดเริ่มต้นมาจากโพสต์ของผู้ใช้อินโดนีเซียที่อาศัยอยู่ในญี่ปุ่น ซึ่งระบุว่าคนญี่ปุ่นจำนวนมากปฏิเสธอาชญากรรมสงครามโลกครั้งที่สอง เช่น การสังหารหมู่หนานจิง และอ้างว่าพวกเขาไม่รู้ว่าทั่วโลกบันทึกการกระทำของญี่ปุ่นในช่วงสงครามโลกไว้

ต่อมา ผู้ใช้อีกรายอ้างอิงโพสต์ดังกล่าวและแสดงความเห็นว่าการกระทำอันป่าเถื่อนของญี่ปุ่นในประวัติศาสตร์สร้างความเสียหายแก่มหาศาลต่อเอเชีย มากกว่าการปกครองแบบอาณานิคมของชาติตะวันตกที่กินเวลาหลายร้อยปี พร้อมอ้างข้อมูลว่าญี่ปุ่นยึดครองอินโดนีเซียประมาณ 3.5 ปี และประมาณการว่ามีชาวอินโดนีเซียเสียชีวิตราว 4 ล้านคน

ผู้ใช้ญี่ปุ่นไม่พอใจคำตอบของ AI

สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้ลุกลามคือผู้ใช้ญี่ปุ่นรายหนึ่งตั้งคำถามกับ Grok ระบบ AI ที่ฝังอยู่ในแพลตฟอร์ม X ว่า “สิ่งที่คนคนนี้พูดเป็นความจริงหรือไม่” Grok ตอบว่าในช่วงที่ญี่ปุ่นยึดครองอินโดนีเซีย (1942-1945) มีชาวอินโดนีเซียเสียชีวิตราว 4 ล้านคน คำตอบนี้สอดคล้องกับข้อเท็จจริงโดยพื้นฐาน

แต่ผู้ใช้ญี่ปุ่นรายนั้นกลับไม่พอใจคำตอบของ AI และตั้งคำถามว่า “คุณกำลังทรยศญี่ปุ่นหรือเปล่า” ความเห็นนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักจากผู้ใช้ในหลายประเทศบนโซเชียลมีเดียต่างประเทศ และทำให้ผู้คนถกเถียงมากขึ้นเกี่ยวกับการรับรู้ของคนญี่ปุ่นทั่วไปต่ออาชญากรรมสงครามโลกครั้งที่สอง

เบื้องหลัง: การปะทะกันของความเข้าใจประวัติศาสตร์

ระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง กองทัพญี่ปุ่นยึดครองหมู่เกาะอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์ (อินโดนีเซียในปัจจุบัน) เป็นเวลาสามปีครึ่ง และก่ออาชญากรรมสงครามหลายอย่างที่ทำให้พลเรือนเสียชีวิตจำนวนมาก ตัวเลขผู้เสียชีวิตมีหลายประมาณการ แต่ตัวเลขราว 4 ล้านคนถูกอ้างอิงในงานวิจัยบางชิ้น

โพสต์ของผู้ใช้อินโดนีเซียอ้างอิงข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์นี้ และชี้ว่าคนญี่ปุ่นจำนวนมากขาดความเข้าใจหรือจงใจปฏิเสธ ส่วนการที่ผู้ใช้ญี่ปุ่นตั้งคำถามกับ AI เผยให้เห็นวิธีคิดที่ผูกข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์เข้ากับอารมณ์ “รักชาติ” เมื่อ AI ให้คำตอบที่ไม่เป็นคุณต่อภาพลักษณ์ประเทศ ปฏิกิริยาแรกไม่ใช่การทบทวนตนเอง แต่เป็นการกล่าวหาว่า “ทรยศ” ปฏิกิริยานี้ถูกขยายบนอินเทอร์เน็ตและกลายเป็นจุดวิพากษ์วิจารณ์ของผู้ใช้จากหลายประเทศ

คนญี่ปุ่นไม่ได้คิดเหมือนกันทั้งหมด

แล้วคนญี่ปุ่นทั่วไปมองอาชญากรรมสงครามโลกครั้งที่สองอย่างไร แท้จริงแล้วสังคมญี่ปุ่นไม่ได้เป็นเนื้อเดียวกัน มีประชาชนบางส่วนที่รู้น้อยเกี่ยวกับรายละเอียดทางประวัติศาสตร์ หรือได้รับอิทธิพลจากวาทกรรมฝ่ายขวาและมีแนวโน้มลดทอนหรือปฏิเสธความรับผิดชอบในสงคราม

แต่ในอีกด้านหนึ่ง คนญี่ปุ่นจำนวนไม่น้อยมีความเข้าใจที่ชัดเจนเกี่ยวกับการสังหารหมู่หนานจิงและปัญหาสตรีบำเรอทางเพศ ผ่านการศึกษา งานวิจัย และการแลกเปลี่ยนระดับประชาชน และมีส่วนร่วมในขบวนการสันติภาพ ความเห็นของผู้ใช้ญี่ปุ่นรายนั้นไม่สามารถเป็นตัวแทนคนญี่ปุ่นทั้งหมดได้ แต่ปฏิกิริยาตอบโต้ในเวทีความคิดเห็นระหว่างประเทศแสดงให้เห็นว่าปัญหาการรับรู้ประวัติศาสตร์ยังคงเป็นเส้นประสาทที่อ่อนไหวระหว่างญี่ปุ่นกับประเทศเพื่อนบ้านในเอเชีย

มุมมองที่แตกต่าง: AI อารมณ์ชาตินิยม และการศึกษาประวัติศาสตร์

ผู้คนต่างตีความกรณีพิพาทนี้แตกต่างกัน บางคนเห็นว่า AI ให้คำตอบจากข้อมูลสาธารณะและควรเป็นกลาง การกล่าวหา AI ว่า “ทรยศ” จึงดูไร้เหตุผล และสะท้อนการต่อต้านข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ของบางคน

บางคนชี้ว่าการถกเถียงออนไลน์มักเต็มไปด้วยอารมณ์ และไม่ควรขยายความเห็นของบุคคลเพียงไม่กี่คนให้เป็นท่าทีของสังคมญี่ปุ่นทั้งหมด ขณะที่อีกมุมมองหนึ่งเห็นว่าเหตุการณ์นี้ตอกย้ำความสำคัญของการศึกษาประวัติศาสตร์ หากคนรุ่นใหม่ขาดความเข้าใจอย่างรอบด้านต่อการกระทำของประเทศตนในสงครามโลกครั้งที่สอง ความขัดแย้งด้านการรับรู้เช่นนี้จะเกิดขึ้นซ้ำ

ในมุมที่กว้างขึ้น กรณีพิพาทนี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของตัวเลขหรือคำถามเพียงประโยคเดียว แต่เป็นเรื่องของวิธีเผชิญหน้ากับประวัติศาสตร์ที่ไม่น่าภาคภูมิใจ สำหรับผู้อ่านชาวจีนที่อาศัย เรียน หรือท่องเที่ยวในญี่ปุ่น การเข้าใจความหลากหลายของการรับรู้ประวัติศาสตร์ภายในสังคมญี่ปุ่นช่วยให้มองปัญหาประวัติศาสตร์ระหว่างจีนกับญี่ปุ่นอย่างมีเหตุผลมากขึ้น ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ปฏิเสธไม่ได้ แต่การเปลี่ยนการรับรู้ต้องใช้เวลาและการพูดคุย เมื่อ AI ยังตอบตามข้อเท็จจริงได้ มนุษย์จะวางอารมณ์ลงได้หรือไม่