Fransa'da atölyede paslanmaz sacı elde bükmek için basit bir mastar

Atölyede 1,5 mm kalınlığında 304 paslanmaz sacdan 12 adet küçük dirsek gerekti. Sac 300x200 mm levhalar hâlinde, büküm hattı 80 mm’de, açı 90 derece. Abkant pres yok; elde 500 mm’lik bir sac bükme mengenesinden başka bir şey yok. İlk iki parçada açı 84-86 derecede kaldı ve sac mengenede kaydı, yüzeyde de mengene ağzının izi çıktı.

Çözümü mengenede değil, mengenenin önünde aradım. Büküm hattını sabitlemek için iki parçalı bir mastar yaptım: alt parça mengene ağzına oturuyor, üst parça sacı hatta kadar yönlendiriyor. Malzeme 8 mm kontrplak, kenarları eğe ile pahlanmış; paslanmazla temas eden yüzeye 0,5 mm PVC şerit yapıştırdım. Ölçüler 300x60 mm ve 300x25 mm, iki parça arasında 1,5 mm’lik sac için 1,7 mm boşluk bıraktım.

Mastar alt parça: 300 x 60 x 8 mm, ön kenar 80 mm hattına hizalı
Mastar üst parça: 300 x 25 x 8 mm, alt parçaya 1,7 mm açıklıkla
Sabitleme: iki adet M6 kelebek cıvata, mengene gövdesine

Bükümden önce sacın her iki yüzüne maskeleme bandı çektim, büküm hattını iğne ucuyla çizdim ve hattı mastarın ön kenarına getirdim. Mengeneyi kapatırken önce hafif sıktım, sacın kaymadığını gözle kontrol ettim, sonra tam sıktım. 90 dereceyi tek hamlede değil, iki kademede verdim: önce 45 derece, mengene ağzını gevşetip sacı mastara yeniden dayadım, sonra son 45 derece. 12 parçanın 11’i 89-91 derece aralığında çıktı; biri 87 derecede kaldı, onu da mengenede geri bükerek düzelttim.

Bunu neden böyle yaptım: paslanmazın geri yaylanması (springback) yumuşak çelikten fazla ve sac kalınlığı arttıkça hattın kayması açıyı doğrudan bozuyor. Mastar, sacı mengene ağzına göre değil büküm hattına göre konumlandırdığı için kayma payını sabitliyor. Maliyeti bir saatlik iş ve iki kontrplak parçası; abkant pres kiralamak yarım gün ve nakliye demekti. Ama mastar açıyı ölçmüyor, sadece hattı tutuyor; açı hâlâ gözle ve küçük bir gönyeyle kontrol ediliyor.

Nerede işe yaramaz: 2 mm üstü paslanmazda mengene kuvveti yetmiyor, sac mastarın içinde yine kayıyor. 100 mm’den kısa büküm kenarlarında üst parça sacı tutamıyor, parça mengeneden fırlıyor. Bir de mastarı her sac kalınlığı için yeniden yapmak gerekiyor; 1,5 mm için açtığım 1,7 mm boşluk 1,2 mm sacda çok gevşek kalıyor ve hizalama hatası 2 dereceye çıkıyor. Kontrplak nemli atölyede iki haftada şişti, sonunda aynı mastarı kayın lamineden tekrar kestim.

Sizin atölyenizde abkant olmadan paslanmaz bükerken hattı sabitlemek için ne kullanıyorsunuz; mastar mı, manyetik dayak mı, yoksa tamamen başka bir yöntem mi?