Fransa'da Atölyede Eski Bir Kaynak Makinesinin Fanını Yeniden Çalıştırmak

Geçen ay atölyeye ikinci el bir kaynak makinesi geldi, Soudarc marka, 1980’lerden kalma bir MIG/MAG. Etiketinde 380V yazıyor ama bizim atölyede trifaze hat yok, sadece 230V monofaze var. İlk denemede makine çalıştı ama fan dönmüyordu; torç kablosu ısındı, birkaç dakika sonra termik attı. Fanın 380V ile beslendiğini fark ettim, yani fan sargısı iki faz arasına bağlıydı.

Fanı söktüm, etiketinde 380V 0.12A yazıyordu. Sargıyı ölçtüm: iki uç arasında yaklaşık 480 ohm, yani 230V’ta çalıştırmak için uygun değil. Sargıyı yeniden bağlamak yerine küçük bir çözüm seçtim: 230V girişten 380V üreten bir step-up trafo yerine, fanı 230V’ta çalıştırmak için 2.2 µF kutupsuz kondansatörle yardımcı sargı ekledim. Ama burada dikkat: fan motoru tek fazlı değil, üç fazlı küçük bir asenkron motormuş; sargı uçları yıldız bağlıydı. Yıldız noktasını açıp üç ucu ayrı ayrı çıkardım, sonra 230V’ta delta bağladım. Yani 380V yıldız -> 230V delta dönüşümü.

# Sargı uçlarını bulmak için direnç ölçümü
U1-U2: 240 ohm
V1-V2: 241 ohm
W1-W2: 239 ohm
Yıldız noktası: U2, V2, W2 birbirine bağlı

Yıldız noktasını lehimden ayırdım, üç ucu ayrı klemenslere aldım. Sonra U1-V1-W1’e 230V verdim, U2-V2-W2’yi birbirine bağladım. Fan döndü, akım 0.09A çıktı, etiketteki 0.12A’in altında. Makineyi 20 dakika boşta çalıştırdım, fan gövdesi 35°C’yi geçmedi.

Neden böyle yaptım: 380V step-up trafo almak hem pahalı hem de atölyede yer kaplıyor. Delta bağlantıda sargı gerilimi düşüyor, akım artıyor ama sargı kesiti buna uygun çıktı. Yalnız dikkat: her 380V yıldız motor 230V delta ile çalışmaz; sargı etiketi 380/660V ise 230V delta olmaz, 230/400V ise olur. Benim fanın etiketi silinmişti, direnç ve tel kesitinden tahmin ettim, bu yüzden biraz risk aldım.

Nerede bozulur: Fan yükü arttığında (kanat kirli, yatak sıkışmış) delta bağlantıda akım yükselir ve sargı ısınır. Ayrıca kondansatörle yol verme denemesi yapmadım; küçük fan için gerek yoktu ama daha büyük motorlarda kalkış akımı sorun olur. Bir de nötr hattı olmayan tesisatta delta bağlantı sorunsuz ama topraklama zayıfsa gövdeye kaçak olabilir, RCD şart.

Sizin atölyede 380V etiketli ama monofaze hatta çalıştırmak zorunda kaldığınız küçük motorlar var mı? Yıldız-delta dışında nasıl çözdünüz?